Sądzisz, że mówisz poprawnie?
„W każdym bądź razie w dniu dzisiejszym napewno wogóle nie będą na dworzu”.
Zauważyłeś coś dziwnego w tym zdaniu? Jeśli tak – to bardzo dobrze! Należy je zapisać w ten sposób:
„W każdym razie dziś na pewno w ogóle nie będą na dworze”.
Język polski nie jest łatwy. Błędy językowe mogą zdarzyć się każdemu. Nauczyciele walczą z nimi w szkole, a rodzice w domu. Zwłaszcza moja mama… Kiedy powiem coś niepoprawnie, następuje charakterystyczne wywrócenie oczami, sapnięcie i prośba o powtórzenie (w razie co - pozdrawiam Cię, Mamo). Może to i dobrze, ponieważ staram się mówić poprawnie.
Błędy w Internecie – wyglądają znajomo? 😉
Nadwyraz.com – marka promująca język polski i rodzimą literaturę, przy współudziale serwisu Polkszczyzna.pl, opracowała „Raport 100 najczęściej popełnianych błędów w Internecie”.
Królem błędów pozostaje „napewno” – poprawna forma to oczywiście NA PEWNO.
Jest to wyrażenie przyimkowe, które powinniśmy zapisywać rozdzielnie tak jak na nowo, na darmo, na okrągło, na prawo. To „na pewno” wbijali mi w domu zestawiając z „naprawdę”, które piszemy łącznie.
„Dzień dzisiejszy” – zajmuje drugie miejsce w rankingu najczęściej pojawiających się błędów. Nie używamy takiego zwrotu, wystarczy powiedzieć „dziś”. Podobnie nie mówimy „w miesiącu październiku”, czy „moja osoba”. Ma dodawać powagi mówiącemu, brzmieć mądrze, a nie brzmi. J
„Wogóle” – czwarty na liście hitów.
„W ogóle” to wyrażenie przyimkowe zbudowane z przyimka w oraz rzeczownika ogół. Wyrażenia przyimkowe są zapisywane rozdzielnie, np. w szkole, za płotem, pod przykrywką, nad rzeką.
„W ogóle” nie jest w ogóle wyjątkiem i trzeba to zapamiętać.
„Na dworzu” – to błąd. Jego źródłem może być analogia do bliskoznacznego na podwórzu. Jedyną poprawną formą pozostaje „na dworze”. Można łatwo to zapamiętać, kojarząc ją z dworem królewskim. Mówi się przecież „na dworze królewskim”, a nie „na dworzu królewskim”. Brzmi słabo, prawda?
„W każdym bądź razie” - w tej konstrukcji doszło do kompilacji dwóch poprawnych wyrażeń: "w każdym razie" oraz "bądź co bądź". Stosujemy je w nieco innych kontekstach i nie łączymy w jedno.
Słynny dwutysięczny
A co powiecie o datach, a dokładnie – o nieszczęsnym roku dwutysięcznym? Dlaczego nieszczęsnym? Ponieważ przewija się na okrągło – a był tylko raz w 2000 r. Obecnie mamy rok dwa tysiące dwudziesty czwarty.
Odmiana jest tu niepotrzebna. Nie mówimy przecież tysiąc dziewięćsetny dziewięćdziesiąty dziewiąty, lecz tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąty dziewiąty. Jak myślicie, kto mnie męczył, by wymawiać to poprawnie? 😉
W cudzym słowiu?
Problem pojawia się często, gdy chcemy coś zapisać „w cudzysłowiu”. Jedyna poprawna forma to "w cudzysłowie". To połączenie wyrazów "cudzy" i "słowo". Odmiana tego ostatniego pozostaje taka sama, a więc w (kim? czym?) słowie, w (kim? czym?) cudzysłowie.
Poszukując sposobów na zapamiętanie tej zasady w Internecie odnalazłam coś, co pewnie trafi do wszystkich:
„Pamiętajcie: „w cudzysłowie”, nie „w cudzysłowiu”, bo w dup***, a nie w dupiu”… J
Jak tu usiąść bez się?
Spotkaliście się może z wyrażeniem „usiąść się”? Pojawia się w naszym regionie. Jedyna poprawna forma to oczywiście „usiąść”. A w jaki sposób to cudo pojawiło się u nas? To wpływ niemczyzny – wszak jesteśmy na terenach byłego zaboru pruskiego. Niemcy ten czasownik łączą z zaimkiem zwrotnym pisząc „setzen sich”.
Nie z „dziwnymi rzeczownikami”
Nie z rzeczownikami piszemy łącznie, ale jest pewna grupa rzeczowników, która sprawia wiele trudności. Są to nazwy czynności – czyli kiedy rzeczownik pochodzi od czasownika.
Zapiszemy zatem: „prosimy nie biegać”, ale „prosi się o niebieganie” i analogicznie „nieczytanie”, „nienakładanie”, „niepalenie”...
Perfumy…
Czy powiedział Ci ktoś, że pięknie pachniesz? I co wtedy mówisz? „Dziękuję, to nowy perfum.” Niedobrze… Zapach może spoko, ale perfum już nie.
Perfumy (od francuskiego „par fumée” – „przez dym”) to rzeczownik, który występujący wyłącznie w liczbie mnogiej! Zatem dziewczyno, podziękuj i powiedz, że masz nowe perfumy
Jak unikać błędów językowych?
Czytaj, czytaj, czytaj… Czytaj książki, artykuły, raporty dotyczące najpopularniejszych błędów językowych. Dzięki temu przekonasz się, czy sam tych błędów nie popełniasz. Niestety często nie mamy nawet świadomości, że dane wrażenie, zwrot, słowo jest przez nas błędnie używane czy pisane. Zwłaszcza, że wokoło jesteśmy bombardowani niepoprawnymi formami.
Internet jednak nie zapomina ani nie wybacza błędów. Popełniane błędy językowe pozostaną w postach, podpisach, profilach na social mediach. Warto zatem zadbać by treści, które tworzymy, nie wzbogacały statystyki omawianych raportów. Poza tym nasze polonistki będą z nas dumne!
oprac. Zofia Rocławski
grafika Amelia Szydłowska
opieka merytoryczna Marta Gajewska
ŹRÓDŁA
1) A. Hącia, „Ucha, fochy, tarapaty”, Wyd. Naukowe PWN SA, Warszawa 2019.
2) A. Kubiak - Sokół Poradnik językowy PWN „Piszemy poprawnie”, Wyd. Naukowe PWN SA, Warszawa 2007.
3) https://nadwyraz.com/userdata/public/assets/Raport%20b%C5%82%C4%99d%C3%B3w%20j%C4%99zykowych%202022/Raport_100_najcz%C4%99%C5%9Bciej_pope%C5%82nianych_b%C5%82%C4%99d%C3%B3w_w_internecie_2_2022_roku_Nadwyraz.com.pdf
4) https://polszczyzna.pl/10-najczestszych-bledow-jezykowych-w-internecie/
5) https://polszczyzna.pl/w-ogole-czy-wogole/
6) https://translax.eu/blog/10-najczestszych-bledow-jezykowych-popelnianych-polakow/
7) https://businessinsider.com.pl/rozwoj-osobisty/najczesciej-popelniane-bledy-jezykowe/bzfd04r
8) https://skupszop.pl/blog/najczestsze-bledy-jezykowe-wiedza-ktora-moze-ci-sie-przydac
https://noizz.pl/spoleczenstwo/najgorsze-bledy-jezykowe-ktorych-nigdy-nie-powinienes-popelniac/k809zyt
